Quân Tướng là quân cờ quan trọng nhất trong một ván cờ tướng. Mọi hoạt động tấn công, phòng thủ hay đổi quân đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là bảo vệ Tướng của mình và chiếu bí Tướng đối phương. Người chơi có thể mất Xe, Pháo hoặc Mã mà vẫn tiếp tục thi đấu, nhưng khi quân Tướng bị chiếu bí thì ván cờ lập tức kết thúc.
Vậy quân Tướng đi như thế nào, được phép hoạt động trong phạm vi nào và có thể ăn những quân nào? Nội dung dưới đây sẽ giúp người mới hiểu đầy đủ luật đi của quân Tướng.
Quân Tướng là quân gì?
Trong cờ tướng, mỗi bên có một quân đứng đầu:
- Bên đỏ có quân Tướng.
- Bên đen có quân Soái.
Mặc dù tên gọi và chữ Hán trên mặt quân cờ khác nhau, Tướng và Soái có cách đi hoàn toàn giống nhau. Trong cách gọi thông thường, người chơi thường dùng từ “Tướng” để chỉ quân đứng đầu của cả hai bên.
Khi bắt đầu ván cờ, quân Tướng được đặt ở vị trí chính giữa hàng cuối cùng, nằm bên trong khu vực gọi là cung Tướng hoặc cửu cung.
Xem thêm: tên và cách đi của các quân cờ
Quân Tướng đi như thế nào?
Quân Tướng chỉ được đi mỗi lần một ô theo đường ngang hoặc đường dọc. Quân không được đi chéo và không được nhảy qua quân cờ khác.
Cụ thể, trong một nước đi, quân Tướng có thể:
- Tiến lên một ô.
- Lùi xuống một ô.
- Sang trái một ô.
- Sang phải một ô.
Quân Tướng không được:
- Đi chéo như quân Sĩ.
- Đi hai ô trở lên trong một nước.
- Nhảy qua quân đang cản đường.
- Đi ra khỏi phạm vi cung Tướng.
- Đi vào vị trí đang bị quân đối phương khống chế.
Cách đi này tương đối đơn giản, nhưng người chơi phải kiểm tra kỹ các quân đang tấn công trước khi di chuyển Tướng.
Quân Tướng chỉ được đi trong cung
Một trong những quy định quan trọng nhất là quân Tướng không được rời khỏi cung.
Cung Tướng là khu vực hình vuông gồm chín giao điểm, được tạo thành bởi ba đường ngang và ba đường dọc ở chính giữa phần sân của mỗi bên. Bên trong khu vực này có hai đường chéo tạo thành hình chữ X.
Mỗi bên có một cung riêng:
- Cung của bên đỏ nằm ở ba hàng cuối phía bên đỏ.
- Cung của bên đen nằm ở ba hàng cuối phía bên đen.
Dù ván cờ diễn ra trong bao lâu, quân Tướng vẫn phải hoạt động trong chín vị trí thuộc cung của mình. Tướng không được vượt sông và cũng không thể đi sang hai cánh bên ngoài cung.
Đây là điểm khác biệt rõ ràng giữa quân Tướng trong cờ tướng và quân Vua trong cờ vua. Vua trong cờ vua có thể di chuyển trên toàn bàn cờ, còn Tướng trong cờ tướng bị giới hạn trong cửu cung.
Quân Tướng có được đi chéo không?
Quân Tướng không được phép đi chéo. Các đường chéo trong cung là đường di chuyển của quân Sĩ, không phải đường đi của quân Tướng.
Ví dụ, nếu Tướng đang đứng ở vị trí trung tâm cung, quân có thể tiến, lùi, sang trái hoặc sang phải một ô. Tướng không thể chuyển sang một trong bốn góc theo đường chéo.
Đây là lỗi thường gặp ở người mới chơi vì họ dễ nhầm cách đi của Tướng với quân Sĩ hoặc quân Vua trong cờ vua.
Quân Tướng có được ăn quân không?
Quân Tướng được phép ăn quân đối phương nếu quân đó nằm ở một ô liền kề theo chiều ngang hoặc chiều dọc. Tuy nhiên, vị trí sau khi ăn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện:
- Vẫn nằm trong cung Tướng.
- Không bị quân đối phương bảo vệ.
- Không nằm trên đường tấn công của Xe, Pháo, Mã, Tốt hoặc Tướng đối phương.
- Không làm cho hai Tướng nhìn thấy nhau trên cùng một đường dọc.
Chẳng hạn, một quân Tốt của đối phương tiến vào cung và đứng ngay phía trước Tướng. Tướng có thể ăn quân Tốt đó nếu ô vừa chiếm không bị một quân khác khống chế.
Nếu quân Tốt được Xe hoặc Pháo bảo vệ, Tướng không thể ăn vì nước đi đó khiến Tướng rơi vào tình trạng bị chiếu.
Luật hai Tướng không được nhìn mặt nhau
Trong cờ tướng có một quy định đặc biệt gọi là luật lộ mặt Tướng hoặc hai Tướng đối mặt.
Hai quân Tướng không được đứng trên cùng một đường dọc khi không có bất kỳ quân cờ nào nằm ở giữa. Nếu di chuyển một quân đang che chắn làm cho hai Tướng nhìn thẳng vào nhau, nước đi đó không hợp lệ.
Ví dụ, giữa hai Tướng đang có một quân Xe đứng chắn. Nếu người chơi di chuyển Xe sang đường khác và không còn quân nào che ở giữa, hai Tướng sẽ đối mặt trực tiếp. Khi đó, nước đi của Xe không được phép thực hiện.
Quy định này tạo nên nhiều chiến thuật quan trọng. Người chơi có thể tận dụng Tướng của mình để khống chế đường dọc, hạn chế không gian di chuyển của Tướng đối phương hoặc hỗ trợ thực hiện một thế chiếu bí.
Tướng có thể “bay” để ăn Tướng đối phương không?
Theo luật cờ tướng, nếu hai Tướng nằm trên cùng một đường dọc và không có quân nào ngăn cách, bên đến lượt có thể sử dụng Tướng để bắt Tướng đối phương. Cách bắt đặc biệt này thường được gọi là Tướng đối mặt hoặc phi Tướng.
Tuy nhiên, trong một ván đấu đúng luật, người chơi không được chủ động tạo ra tình huống để Tướng của mình bị đối phương bắt. Vì vậy, luật phi Tướng chủ yếu được hiểu như cơ sở cho quy định hai Tướng không được nhìn mặt nhau.
Người chơi cần đặc biệt chú ý khi di chuyển quân đang đứng giữa hai Tướng, bởi chỉ một nước đi thiếu quan sát cũng có thể khiến nước cờ trở thành không hợp lệ.
Quân Tướng có thể bị quân nào chiếu?
Quân Tướng có thể bị nhiều loại quân khác nhau tấn công:
Xe chiếu Tướng
Xe chiếu theo hàng ngang hoặc đường dọc nếu không có quân cờ nào cản ở giữa. Đây là một trong những hình thức chiếu Tướng phổ biến và nguy hiểm nhất.
Pháo chiếu Tướng
Pháo cần có đúng một quân làm ngòi ở giữa Pháo và Tướng. Quân làm ngòi có thể thuộc bất kỳ bên nào.
Mã chiếu Tướng
Mã tấn công theo hình chữ L. Tuy nhiên, Mã có thể bị cản nếu vị trí chân Mã có quân khác đứng chắn.
Tốt chiếu Tướng
Trước khi qua sông, Tốt chỉ khống chế một điểm phía trước. Sau khi qua sông, Tốt có thể khống chế phía trước, bên trái và bên phải. Tốt không được đi lùi nên không thể chiếu Tướng từ phía sau.
Tướng đối phương khống chế
Nếu hai Tướng đứng trên cùng một đường dọc và không có quân ở giữa, Tướng bên này có thể khống chế Tướng bên kia. Đây chính là tình huống lộ mặt Tướng.
Khi bị chiếu Tướng phải làm gì?
Khi Tướng bị chiếu, người chơi phải lập tức thực hiện một nước đi để hóa giải. Không được bỏ qua nước chiếu để tấn công một quân khác.
Thông thường có ba cách chống chiếu:
- Di chuyển Tướng: Đưa Tướng sang một vị trí an toàn trong cung.
- Bắt quân đang chiếu: Dùng Tướng hoặc quân khác ăn quân tấn công nếu nước bắt hợp lệ.
- Dùng quân che chắn: Đưa một quân vào giữa đường chiếu của Xe hoặc Pháo.
Không phải mọi tình huống đều có thể dùng đủ ba cách. Ví dụ, khi bị Mã chiếu, người chơi không thể đặt quân chắn trên đường đi của Mã như khi chống Xe. Thay vào đó, có thể bắt Mã, cản chân Mã hoặc di chuyển Tướng.
Nếu không còn bất kỳ nước nào để hóa giải, Tướng đã bị chiếu bí và ván cờ kết thúc.
Tướng có được đi vào ô đang bị chiếu không?
Quân Tướng tuyệt đối không được đi vào một vị trí đang bị quân đối phương khống chế. Quy định này được áp dụng kể cả khi ô đó đang trống hoặc đang có quân đối phương để Tướng ăn.
Trước khi đi Tướng, người chơi cần kiểm tra:
- Ô mới có nằm trong đường đi của Xe không?
- Có Pháo nào đang sử dụng một quân làm ngòi không?
- Ô đó có nằm trong tầm tấn công của Mã không?
- Có Tốt đối phương đang khống chế không?
- Nước đi có làm hai Tướng nhìn mặt nhau không?
Nếu câu trả lời cho một trong các trường hợp trên là có, Tướng không được di chuyển đến vị trí đó.
Vai trò của quân Tướng trong ván cờ
Mặc dù không có khả năng di chuyển rộng, quân Tướng vẫn đóng vai trò quan trọng trong cả phòng thủ và tấn công.
Là mục tiêu cần bảo vệ
Mọi hệ thống phòng thủ đều được xây dựng nhằm bảo đảm an toàn cho Tướng. Sĩ và Tượng thường được bố trí xung quanh cung để ngăn Xe, Pháo và Mã của đối phương tiếp cận.
Hỗ trợ phòng thủ
Trong một số tình huống, Tướng có thể trực tiếp ăn Tốt, Mã hoặc các quân đang tiến vào cung. Tuy nhiên, người chơi phải tính toán kỹ để tránh rơi vào bẫy.
Tham gia tàn cuộc
Khi trên bàn còn ít quân, Tướng trở nên chủ động hơn. Tướng có thể:
- Khống chế các điểm trong cung.
- Giữ đường dọc nhờ luật hai Tướng đối mặt.
- Hỗ trợ Xe, Pháo hoặc Tốt tạo thế chiếu bí.
- Ngăn Tướng đối phương di chuyển sang một số vị trí.
Trong tàn cuộc, sử dụng Tướng đúng cách đôi khi quyết định trực tiếp kết quả thắng, hòa hoặc thua.
Những lỗi thường gặp khi đi quân Tướng
Người mới chơi cờ tướng thường mắc một số lỗi sau:
- Di chuyển Tướng ra ngoài cung.
- Đi Tướng theo đường chéo.
- Cho rằng Tướng có thể đi nhiều ô trong một nước.
- Di chuyển Tướng vào tầm tấn công của đối phương.
- Ăn quân đang được quân khác bảo vệ.
- Di chuyển quân chắn khiến hai Tướng nhìn mặt nhau.
- Không nhận ra Tướng đang bị Pháo hoặc Mã chiếu.
- Chỉ lo tấn công mà bỏ quên sự an toàn của Tướng.
Để hạn chế sai sót, trước mỗi nước đi nên quan sát toàn bộ cung Tướng và kiểm tra các đường ngang, đường dọc, vị trí chân Mã cũng như quân làm ngòi cho Pháo.
Kinh nghiệm bảo vệ quân Tướng hiệu quả
Người mới có thể áp dụng một số nguyên tắc cơ bản:
- Không tùy tiện di chuyển Sĩ và Tượng khỏi vị trí phòng thủ.
- Hạn chế mở trống đường giữa khi đối phương còn Xe hoặc Pháo mạnh.
- Luôn kiểm tra các nước chiếu trước khi thực hiện kế hoạch tấn công.
- Không để Pháo đối phương có ngòi thuận lợi trước mặt Tướng.
- Chú ý những quân Mã có khả năng nhảy vào gần cung.
- Trong tàn cuộc, nên đưa Tướng đến vị trí chủ động nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn.
- Khi di chuyển quân trên đường dọc giữa bàn, cần kiểm tra luật hai Tướng đối mặt.
Câu hỏi thường gặp về cách đi của quân Tướng
Quân Tướng đi được bao nhiêu ô?
Mỗi nước, quân Tướng chỉ được đi một ô theo chiều ngang hoặc chiều dọc.
Quân Tướng có được đi chéo không?
Không. Tướng không được đi chéo. Quân đi theo đường chéo trong cung là quân Sĩ.
Quân Tướng có được ra khỏi cung không?
Không. Trong suốt ván đấu, Tướng chỉ được hoạt động trong phạm vi chín điểm của cung.
Quân Tướng có được qua sông không?
Không. Vì bị giới hạn trong cung nên Tướng không thể tiến đến khu vực sông hoặc sang phần bàn cờ của đối phương.
Quân Tướng có được ăn quân khác không?
Có. Tướng được ăn quân nằm ở ô liền kề theo chiều ngang hoặc chiều dọc, miễn là vị trí sau khi ăn an toàn và vẫn nằm trong cung.
Hai quân Tướng có được đứng đối diện nhau không?
Không. Hai Tướng không được nằm trên cùng một đường dọc nếu không có quân cờ nào đứng chắn ở giữa.
Tướng bị chiếu có bắt buộc phải chạy không?
Không nhất thiết phải di chuyển Tướng. Người chơi có thể bắt quân đang chiếu hoặc dùng quân khác che chắn, miễn là nước đi đó loại bỏ hoàn toàn tình trạng bị chiếu.
Kết luận
Quân Tướng đi như thế nào? Quân Tướng chỉ đi từng ô một theo chiều ngang hoặc chiều dọc và luôn phải ở trong phạm vi cửu cung. Tướng không được đi chéo, không được bước vào ô bị đối phương khống chế và không được đứng đối mặt trực tiếp với Tướng bên kia khi không có quân cản.
Dù cách đi không phức tạp, Tướng lại chịu nhiều giới hạn đặc biệt. Hiểu rõ cách di chuyển, luật lộ mặt Tướng và các phương pháp hóa giải nước chiếu sẽ giúp người mới tránh những lỗi cơ bản, xây dựng thế phòng thủ chắc chắn và từng bước nâng cao khả năng chơi cờ tướng.
